Denizcilik sektörü hata kabul etmez. Tuzlu suyun (sodyum klorür) aşındırıcı etkisi, yanlış seçilen bir metali birkaç sezon içinde kullanılamaz hale getirebilir. Bu yüzden gemi inşasında, yatlarda ve balıkçı teknelerinde standart metal “Marine Grade” (Denizcilik Sınıfı) alüminyumdur.
Ancak piyasada “alüminyum işte paslanmaz” denilerek satılan standart levhalar (1050 veya 6063 serisi), deniz suyunda “Pitting” (Çukurcuk) korozyonuna uğrar. Profesyonel bir imalat için alaşım elementlerinden, temper (ısıl işlem) durumuna kadar her detay mühendislik süzgecinden geçmelidir.
Bu rehberde; tersanelerin ve tekne yapımcılarının vazgeçilmezi olan, stoklarımızdaki sertifikalı 5083 Alüminyum Plaka ve 5754 Alüminyum Levha ürünlerinin teknik farklarını, Class kuruluşlarının (Lloyd’s, RINA) istediği standartları inceliyoruz.
1. Neden 5xxx Serisi? (Magnezyumun Gücü)
Denizcilikte kullanılan alüminyumların (5083, 5754, 5052) ortak özelliği Magnezyum (Mg) içermeleridir. Magnezyum, alüminyuma hem yüksek mukavemet kazandırır hem de tuzlu suya karşı doğal bir kalkan oluşturur.
- 5083 Alaşım: “Zırh Çeliği Kadar Güçlü”
İçeriğindeki %4.0 – 4.9 Magnezyum oranıyla sınıfının en güçlüsüdür. Isıl işlem görmez (Non-heat treatable), ancak soğuk işlemle sertleştirilir.
- Kullanım Yeri: Tekne karinası (gövde), postalar, yapısal perdeler, motor yatakları.
- Özelliği: Darbelere, kayalara sürtünmeye ve yüksek dalga stresine (Fatigue strength) dayanır. Kaynak sonrası mukavemet kaybı minimaldir.
- 5754 Alaşım: “Orta Sertlik ve Esneklik”
İçeriğindeki Magnezyum oranı (%2.6 – 3.6) 5083’e göre daha düşüktür.
- Kullanım Yeri: İç kamara bölmeleri, zemin döşemeleri (Çeta/Gofraj Levha), yakıt tankları ve balıkçı teknesi üst yapıları.
- Özelliği: 5083’e göre daha kolay şekil alır, bükülür. Fiyat/performans ürünüdür.
2. Mühendislerin Dikkatine: H116 ve H321 Temper Farkı
PDF dosyamızdaki en kritik teknik detay burasıdır. Birçok satıcı H111 temperli malzemeyi “marine” diye satar. Ancak:
- 5083-H111: Standart yapısal durumdur. Denize dayanıklıdır AMA sürekli su hattı altında (underwater hull) kaldığında, yüksek magnezyum içeriği nedeniyle “Taneler Arası Korozyon” (Inter-granular Corrosion) riski taşır.
- 5083-H116 ve H321: Bu kondisyonlar, denizcilik için özel geliştirilmiştir. ASTM G66 ve G67 testlerinden geçmiştir.
- Önemi: “Pullanma Korozyonu” (Exfoliation Corrosion) riskine karşı bağışıklık kazanmışlardır.
- Tavsiye: Teknenin suyla temas eden dış kabuğu için mutlaka Class Sertifikalı (Lloyd’s, DNV vb.) H116 veya H321 plaka talep edin.
3. Alüminyum Tekne Neden Paslanmaz?
Çelik paslanır ve dökülür; alüminyum ise oksitlenir ve kendini korur. Alüminyum yüzeyi hava ile temas ettiğinde milisaniyeler içinde şeffaf ve sert bir Alüminyum Oksit (Al2O3) tabakası oluşturur. Bu tabaka, metali tuzlu sudan izole eder.
Uyarı (Galvanik Korozyon): Alüminyum tekneye paslanmaz çelik veya pirinç bir parça (vana, pervane şaftı) takarsanız, iki farklı metal tuzlu su (elektrolit) içinde pil gibi çalışır. Alüminyum (Anot) eriyerek Çeliği (Katot) korur. Bunu önlemek için mutlaka Çinko veya Magnezyum Anot (Tutumya) kullanmalı ve metaller arasına plastik izolatör koymalısınız.
4. Kaynak Dolgu Teli Seçimi
5083 plakaları kaynatırken “herhangi bir alüminyum tel” kullanamazsınız.
- Yanlış: 4043 teli. (Silisyum içerir, kaynak dikişi kararır ve korozyona uğrar).
- Doğru: ER5183 veya ER5356 alaşım kaynak teli. (Magnezyum içerir, ana malzeme ile aynı mukavemeti sağlar).
5083 vs 5754 Teknik Karşılaştırma Tablosu
| Özellik | 5083 (High Marine) | 5754 (Mid Marine) |
| Magnezyum Oranı | %4.5 (Yüksek) | %3.0 (Orta) |
| Akma Mukavemeti | 225 MPa (Çok Güçlü) | 100 MPa (Orta) |
| Korozyon Direnci | ⭐⭐⭐⭐⭐ (Mükemmel) | ⭐⭐⭐⭐⭐ (Çok İyi) |
| Kaynak Kabiliyeti | Mükemmel | Mükemmel |
| Şekil Alma | Zor (Geri yaylanır) | Kolay (Kıvrımlara uyar) |
SIKÇA SORULAN SORULAR (SSS)
Alüminyum tekne boyanmalı mı?
Zorunlu değildir. 5083 alüminyum boyasız da denize dayanır. Ancak su altı kesiminde yosun tutmayı önlemek için “zehirli boya” (antifouling) uygulanacaksa, alüminyuma uygun (bakır içermeyen) boyalar ve özel astarlar kullanılmalıdır.
5083 alüminyum kaç mm olmalı?
Teknenin boyuna ve hızına göre değişir. Genellikle;
- 5-8 metre tekneler: 4mm – 5mm
- 10-15 metre tekneler: 6mm – 8mm
20+ metre yatlar: 8mm – 12mm ve üzeri levhalar kullanılır.
Sac kalınlığı nasıl hesaplanır?
Klas kuruluşlarının (Lloyd’s, RINA, Türk Loydu) belirlediği formüllere göre hesaplanır. Bu hesapta teknenin hızı, posta aralığı ve bölgenin maruz kalacağı su basıncı dikkate alınır.